Những ngày đầu: bắt đầu từ đâu và làm thế nào

Trong những ngày đầu, mục tiêu không phải là tập luyện mà đơn giản là ra khỏi giường một cách an toàn. Nghe rất khiêm tốn, nhưng đó chính là bước quan trọng nhất của cả quá trình.

Thứ tự các bước

• Cử động tay chân khi còn nằm.
• Ngồi dậy ở mép giường.
• Đứng lên có điểm tựa.
• Đứng tại chỗ vài giây.
• Đi vài bước trong phòng.
• Đi ra ngoài phòng.
• Mỗi bước chỉ chuyển tiếp khi bước trước đã thoải mái.

Mục cuối là nguyên tắc quan trọng nhất và nó tránh được phần lớn các lần ngã trong giai đoạn này.

Cử động khi còn nằm

• Co duỗi cổ chân đều đặn.
• Co duỗi các khớp trong khả năng.
• Đổi tư thế thường xuyên.
• Tập thở sâu.
• Làm nhiều lần trong ngày.

Mục đầu tiên có tác dụng phòng huyết khối và làm được ngay cả khi chưa ngồi dậy nổi.

Ngồi dậy an toàn

• Nghiêng người sang một bên trước.
• Dùng tay chống đẩy người lên.
• Đưa chân xuống mép giường.
• Ngồi yên một lúc trước khi đứng.
• Không bật dậy đột ngột.
• Theo hướng dẫn riêng nếu có vết mổ.

Mục cuối quan trọng sau phẫu thuật vùng bụng hoặc ngực, vì có kỹ thuật riêng để tránh căng vết mổ.

Về chóng mặt khi đứng dậy

• Rất thường gặp sau thời gian nằm nhiều.
• Do huyết áp giảm khi đổi tư thế.
• Có thể do mất nước hoặc do thuốc.
• Đổi tư thế từ từ.
• Ngồi một lúc trước khi đứng.
• Bám vào điểm tựa khi đứng lên.
• Ngồi xuống ngay nếu thấy choáng.

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của các lần ngã trong tuần đầu, và nó phòng được gần như hoàn toàn bằng việc đổi tư thế chậm.

Đứng lên

• Có điểm tựa chắc chắn.
• Ghế có tay vịn hoặc thành giường.
• Chân đặt vững trên sàn.
• Đứng thẳng từ từ.
• Đứng yên vài giây trước khi bước.
• Có người bên cạnh những lần đầu.

Mục thứ năm là bước hay bị bỏ qua và cũng là bước phòng được cảm giác choáng ngay khi vừa đứng lên.

Những bước đầu tiên

• Đi trong phòng trước.
• Gần chỗ có thể bám hoặc ngồi.
• Đi chậm.
• Nhìn về phía trước chứ không nhìn xuống chân.
• Dừng khi thấy mệt.
• Không đi khi vừa uống thuốc gây buồn ngủ.

Mục thứ hai là nguyên tắc bố trí đơn giản: luôn có chỗ để dừng lại trong tầm với.

Tần suất và thời lượng

• Nhiều lần ngắn tốt hơn một lần dài.
• Vài phút mỗi một hai giờ.
• Đều đặn quan trọng hơn tổng quãng đường.
• Tăng dần theo ngày.
• Nghỉ giữa các lần.

Cách phân bố này cũng giúp tránh việc ngồi hoặc nằm liên tục quá lâu trong ngày.

Về dụng cụ hỗ trợ

• Gậy hoặc khung tập đi nếu được chỉ định.
• Dùng đúng cách được hướng dẫn.
• Điều chỉnh đúng chiều cao.
• Không ngại dùng vì sợ trông yếu.
• Là công cụ tạm thời giúp đi lại nhiều hơn.

Mục thứ tư là rào cản tâm lý phổ biến, và nó khiến nhiều người đi lại ít hơn mức họ có thể.

Giày dép và quần áo

• Dép có độ bám, ôm chân.
• Không đi tất trơn trên sàn.
• Không đi dép lê rộng dễ tuột.
• Quần không quá dài để tránh vấp.
• Quần áo rộng dễ cử động.

Những chi tiết này nhỏ nhưng là nguyên nhân của nhiều lần vấp ngã hoàn toàn tránh được.

Tập thở

• Thở sâu nhiều lần trong ngày.
• Giúp phổi nở tốt.
• Giảm nguy cơ biến chứng hô hấp.
• Ôm gối vào vết mổ khi ho nếu có.
• Làm ngay cả khi chưa đi lại được.

Mục cuối làm cho bài tập này trở thành thứ ai cũng làm được từ ngày đầu tiên.

Khi nào cần dừng và báo

• Đau ngực hoặc khó thở.
• Chóng mặt nặng.
• Đau tăng đột ngột tại vết mổ.
• Chảy máu hoặc dịch từ vết thương.
• Đau hoặc sưng một bên chân.
• Sau khi ngã, kể cả khi thấy không sao.

Mục cuối cần được nhớ: một lần ngã cần được báo dù người bệnh thấy bình thường sau đó.

Ghi lại để thấy tiến bộ

• Ghi số lần đi lại trong ngày.
• Ghi quãng đường hoặc thời gian.
• Ghi mức mệt sau đó.
• So sánh theo tuần.
• Tiến bộ nhỏ cũng đáng ghi nhận.

Mục cuối có giá trị tinh thần thật trong giai đoạn mà tiến bộ diễn ra chậm và khó cảm nhận từng ngày.

Sắp xếp một lịch đi lại trong ngày

• Gắn với các mốc cố định như sau bữa ăn.
• Dễ nhớ hơn là canh theo giờ.
• Đặt mục tiêu số lần chứ không chỉ quãng đường.
• Ghi lại ngay sau mỗi lần.
• Điều chỉnh khi thấy quá nhẹ hoặc quá nặng.
• Cả nhà cùng biết lịch để hỗ trợ.

Việc gắn với bữa ăn hiệu quả hơn nhiều so với đặt báo theo giờ, vì nó biến việc đi lại thành một phần của nhịp sinh hoạt sẵn có thay vì một việc phải nhớ riêng.

Khi phải leo cầu thang

• Hỏi bác sĩ xem đã được phép chưa.
• Luôn bám tay vịn.
• Đi từng bậc một trong giai đoạn đầu.
• Bước lên bằng chân khoẻ trước.
• Bước xuống bằng chân yếu trước.
• Có người đi cùng những lần đầu.
• Không mang đồ trên tay khi đang bám vịn.

Hai quy tắc về thứ tự chân là hướng dẫn kinh điển trong phục hồi chức năng và chúng làm việc lên xuống cầu thang an toàn hơn đáng kể khi một bên còn yếu.

Giữ ấm và chọn thời điểm trong ngày

• Cơ và khớp cứng hơn khi lạnh.
• Giữ ấm trước khi bắt đầu đi lại.
• Nhiều người thấy buổi sáng cứng nhất.
• Chọn khung giờ cơ thể dễ chịu nhất.
• Tránh ngay sau khi uống thuốc gây buồn ngủ.

Mục thứ tư cho phép tận dụng đúng lúc cơ thể sẵn sàng nhất, và với nhiều người đó là giữa buổi sáng chứ không phải lúc vừa ngủ dậy.

Câu hỏi thường gặp