Vì sao vận động sớm lại quan trọng tới vậy

Khi một người vừa qua đợt bệnh nặng hoặc một cuộc mổ, phản xạ tự nhiên của cả người bệnh lẫn gia đình là để họ nằm nghỉ cho lại sức. Đó là một trong những hiểu lầm gây tốn kém nhất trong giai đoạn hồi phục.

Điều gì xảy ra khi nằm lâu

• Khối cơ mất nhanh.
• Tăng nguy cơ huyết khối ở chân.
• Tăng nguy cơ biến chứng hô hấp.
• Ruột hoạt động chậm lại.
• Giảm thăng bằng và phối hợp.
• Tăng nguy cơ loét do tì đè.
• Tâm trạng đi xuống.

Danh sách này giải thích vì sao nhân viên y tế thường yêu cầu người bệnh ngồi dậy sớm hơn nhiều so với mong đợi.

Về tốc độ mất cơ

• Chỉ vài ngày nằm liên tục đã gây mất cơ đo được.
• Nhanh hơn nhiều so với tốc độ lấy lại.
• Người lớn tuổi mất nhanh hơn.
• Mất cơ làm mọi việc khác khó hơn.
• Cần cả vận động và đủ đạm để lấy lại.

Mục thứ hai là điều đáng cân nhắc: mỗi ngày nằm thêm đòi hỏi nhiều ngày tập để bù lại.

Vận động sớm nghĩa là gì

• Không có nghĩa là tập nặng.
• Ngồi dậy ở mép giường.
• Đứng lên có hỗ trợ.
• Đi vài bước trong phòng.
• Tự làm các việc nhỏ trong khả năng.
• Mức cụ thể do bác sĩ hướng dẫn.

Mục đầu tiên cần được nói rõ vì nhiều người hình dung vận động sớm là một việc nặng nề mà họ không làm nổi.

Lợi ích thấy được

• Giảm nguy cơ các biến chứng kể trên.
• Giữ được nhiều khối cơ hơn.
• Ruột hoạt động trở lại sớm hơn.
• Phổi nở tốt hơn.
• Ngủ tốt hơn.
• Tâm trạng khá hơn.
• Thời gian hồi phục ngắn lại.

Mục thứ sáu ít được nói tới nhưng rất thật: cảm giác làm được điều gì đó có tác dụng rõ lên tinh thần.

Nghỉ ngơi vẫn cần thiết

• Cơ thể cần thời gian để sửa chữa.
• Ngủ đủ là một phần của hồi phục.
• Xen kẽ vận động và nghỉ.
• Không cố quá sức.
• Cân bằng là mục tiêu, không phải cực đoan nào.

Mục cuối là cách nói đúng nhất: vấn đề không phải chọn giữa nằm yên và tập luyện, mà là tìm mức phù hợp ở từng thời điểm.

Dấu hiệu vận động quá sức

• Đau tăng rõ.
• Chóng mặt.
• Khó thở nhiều.
• Tim đập nhanh kéo dài sau khi nghỉ.
• Vã mồ hôi lạnh.
• Mệt lả cả ngày hôm sau.

Mục cuối là chỉ dấu hữu ích nhất: nếu hôm sau kiệt sức thì mức hôm trước là quá cao.

Khi nào cần dừng ngay

• Đau ngực.
• Khó thở đột ngột.
• Chóng mặt nặng hoặc gần ngất.
• Đau tại vết mổ tăng đột ngột.
• Chảy máu hoặc dịch từ vết thương.

Những tình huống này cần dừng và báo chứ không chỉ nghỉ một lúc rồi tiếp tục.

Hỏi bác sĩ những gì

• Được vận động tới mức nào.
• Có động tác nào cần tránh không.
• Giới hạn về nâng vật nặng.
• Khi nào được tăng mức.
• Dấu hiệu nào cần dừng.
• Có cần phục hồi chức năng không.

Mục thứ hai đặc biệt quan trọng sau một số phẫu thuật, vì có những động tác cần tránh trong nhiều tuần.

Bắt đầu từ mức nào

• Bắt đầu từ mức chắc chắn làm được.
• Thà nhẹ hơn là quá sức.
• Quan trọng là làm đều đặn.
• Nhiều lần ngắn hơn một lần dài.
• Tăng dần khi thấy dễ hơn.

Mục thứ tư phù hợp với người đang yếu: năm lần đi bộ hai phút thường dễ hơn một lần mười phút.

Vai trò của người chăm sóc

• Khuyến khích thay vì làm thay.
• Hỗ trợ khi cần nhưng không làm hộ.
• Đi cùng những lần đầu.
• Bảo đảm lối đi an toàn.
• Ghi nhận tiến bộ.

Mục đầu tiên là cân bằng khó nhất: làm thay vì thương là phản xạ tự nhiên nhưng nó làm hồi phục chậm lại.

Theo dõi tiến bộ

• Ghi quãng đường hoặc thời gian mỗi ngày.
• Ghi mức độ mệt sau đó.
• So sánh theo tuần.
• Không so theo ngày.
• Mang theo khi tái khám.

Mục thứ tư giúp giữ tinh thần, vì tiến bộ trong hồi phục không diễn ra đều đặn từng ngày.

Điều đáng nhớ nhất

• Nằm hoàn toàn làm hồi phục chậm hơn.
• Vận động sớm không có nghĩa là tập nặng.
• Bắt đầu nhẹ và đều đặn.
• Tăng dần theo sức.
• Hỏi bác sĩ về giới hạn cụ thể của mình.

Hai mục đầu là hai hiểu lầm phổ biến nhất và việc gỡ được chúng thường thay đổi hẳn tốc độ hồi phục.

Câu hỏi thường gặp