Trong mọi gia đình có người đang hồi phục, bữa ăn dễ trở thành chiến trường. Người chăm sóc lo lắng nên ép, người bệnh thấy áp lực nên càng ngại ăn. Có những cách khác hiệu quả hơn nhiều.
Vì sao chán ăn
- Ảnh hưởng của bệnh.
- Tác dụng của thuốc.
- Thay đổi vị giác.
- Khô miệng hoặc đau miệng.
- Ít vận động nên ít đói.
- Buồn nôn.
- Tâm trạng đi xuống.
Danh sách này cho thấy vấn đề hiếm khi nằm ở ý chí, và đó là lý do việc ép ăn không giải quyết được gốc rễ.
Vì sao ép ăn phản tác dụng
- Biến bữa ăn thành cuộc đấu tranh.
- Tăng căng thẳng cho cả hai bên.
- Thường dẫn tới ăn được ít hơn.
- Làm người bệnh tránh né bữa ăn.
- Làm quan hệ căng thẳng.
Mục thứ tư là hậu quả lâu dài đáng lo nhất: người bệnh bắt đầu sợ tới giờ ăn.
Chia nhỏ bữa
- Sáu bữa nhỏ thay vì ba bữa lớn.
- Mỗi lần một lượng vừa phải.
- Đĩa nhỏ trông đỡ áp lực hơn.
- Ăn khi thấy muốn chứ không chờ tới giờ.
- Để đồ ăn nhẹ trong tầm với.
Mục thứ ba là chi tiết tâm lý nhỏ nhưng có tác dụng thật: một đĩa đầy có thể làm người đang chán ăn nản ngay từ đầu.
Chọn thời điểm
- Ăn nhiều nhất vào lúc thấy khoẻ nhất trong ngày.
- Với nhiều người là buổi sáng.
- Không để bữa chính vào lúc mệt nhất.
- Không ăn ngay sau khi uống thuốc gây buồn nôn.
- Nghỉ một chút trước bữa ăn.
Mục đầu tiên là chiến lược đơn giản và hiệu quả: dồn lượng ăn vào khung giờ cơ thể tiếp nhận tốt nhất.
Tăng độ đậm đặc thay vì tăng lượng
- Mỗi miếng mang lại nhiều hơn.
- Thêm sữa bột vào cháo hoặc súp.
- Thêm trứng vào các món.
- Thêm dầu hoặc bơ vào món ăn.
- Dùng sữa thay nước khi nấu.
- Thêm phô mai.
Cách tiếp cận này phù hợp với người ăn được ít và nó không đòi hỏi ăn thêm khối lượng nào.
Về thay đổi vị giác
- Rất thường gặp và thường tạm thời.
- Thử các món khác với thói quen cũ.
- Điều chỉnh gia vị.
- Thử món nguội nếu món nóng gây khó chịu.
- Vệ sinh răng miệng trước khi ăn.
- Tránh dùng đồ kim loại nếu thấy vị kim loại.
Mục cuối là mẹo cụ thể cho một trải nghiệm khá phổ biến và ít được nói tới.
Về mùi thức ăn
- Mùi nấu nướng có thể gây khó chịu.
- Để người khác nấu nếu được.
- Ăn ở phòng khác.
- Mở cửa thông thoáng.
- Món nguội ít mùi hơn món nóng.
Mùi là yếu tố gây chán ăn mà nhiều người không nghĩ tới, và nó khá dễ xử lý.
Khi buồn nôn
- Ăn ít và chậm.
- Tránh món nhiều dầu mỡ.
- Tránh món có mùi mạnh.
- Không nằm ngay sau khi ăn.
- Uống nước từng ngụm nhỏ.
- Hỏi bác sĩ nếu kéo dài, có cách xử lý.
Mục cuối cần được biết: buồn nôn không phải thứ phải chịu đựng, và việc kiểm soát nó thường cải thiện ngay lượng ăn.
Khi khô miệng hoặc đau miệng
- Chọn món mềm và ẩm.
- Thêm nước sốt hoặc canh.
- Tránh món khô, cứng, cay hoặc chua.
- Uống nước từng ngụm trong bữa.
- Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng.
- Báo nếu đau miệng nhiều.
Đau miệng là nguyên nhân cụ thể và có cách xử lý, nên nó đáng được nêu ra thay vì chỉ báo là chán ăn.
Vai trò của người chăm sóc
- Chuẩn bị sẵn và chia nhỏ.
- Hỏi xem hôm nay muốn ăn gì.
- Không bình luận về lượng ăn.
- Không ép.
- Ăn cùng nếu người bệnh thích.
- Giữ không khí bữa ăn nhẹ nhàng.
Mục thứ ba là điều khó nhất nhưng có tác dụng lớn nhất: việc theo dõi và bình luận về lượng ăn tạo áp lực rõ rệt.
Khi nào cần báo bác sĩ
- Không ăn uống được gì nhiều ngày.
- Sụt cân nhanh.
- Buồn nôn hoặc nôn kéo dài.
- Đau khi nuốt.
- Chán ăn kèm các triệu chứng khác.
- Không cải thiện sau vài tuần.
Chán ăn có thể có nguyên nhân cụ thể xử lý được, nên việc nêu ra thường mang lại giải pháp chứ không chỉ lời động viên.
Mục tiêu thực tế
- Ăn một chút còn hơn không ăn.
- Giữ cân nặng ổn định là đã tốt.
- Cải thiện dần theo tuần.
- Không so với lượng ăn trước khi bệnh.
- Vị giác và cảm giác đói sẽ trở lại.
Mục cuối là điều đáng nói với cả người bệnh lẫn người chăm sóc, vì nó cho thấy đây là giai đoạn chứ không phải trạng thái vĩnh viễn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ép ăn lại phản tác dụng?
Vì nó biến bữa ăn thành cuộc đấu tranh, làm tăng căng thẳng cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc, và thường dẫn tới việc ăn được ít hơn. Các cách tiếp cận nhẹ nhàng thường hiệu quả hơn.
Có cách nào tăng lượng ăn mà không ép?
Có, gồm chia nhỏ thành nhiều bữa, để đồ ăn trong tầm với, chọn món dễ ăn, ăn khi thấy khoẻ nhất trong ngày, và tăng độ đậm đặc dinh dưỡng của mỗi miếng thay vì tăng khối lượng.
Vị giác thay đổi thì làm sao?
Thử các món khác với thói quen cũ, điều chỉnh gia vị và nhiệt độ món ăn, tránh các mùi gây khó chịu, và vệ sinh răng miệng trước khi ăn. Vị giác thường trở lại dần.
Khi nào cần báo bác sĩ?
Khi không ăn uống được gì trong nhiều ngày, khi sụt cân nhanh, khi buồn nôn hoặc nôn kéo dài, hoặc khi chán ăn kèm theo các triệu chứng khác. Chán ăn cũng có thể có nguyên nhân xử lý được.