Lú lẫn sau nằm viện ở người lớn tuổi

Một trong những điều làm gia đình lo lắng nhất là thấy ông bà sau đợt nằm viện bỗng trở nên lẫn lộn, không nhớ mình đang ở đâu, hoặc nói những chuyện không có thật. Nhiều người nghĩ đó là tuổi già ập tới. Thường thì không phải.

Phân biệt với sa sút trí tuệ

• Lú lẫn cấp xuất hiện đột ngột.
• Dao động trong ngày, lúc tỉnh lúc lẫn.
• Thường nặng hơn về chiều tối.
• Có nguyên nhân cụ thể.
• Thường hồi phục khi nguyên nhân được xử lý.
• Sa sút trí tuệ thì tiến triển từ từ nhiều tháng tới nhiều năm.

Mục thứ hai là dấu hiệu phân biệt rõ nhất và là thứ gia đình nên chú ý để mô tả cho bác sĩ.

Các biểu hiện

• Không nhớ mình đang ở đâu hoặc ngày nào.
• Nói lẫn lộn hoặc không mạch lạc.
• Không nhận ra người quen.
• Kích động hoặc ngược lại quá lơ mơ.
• Nhìn thấy hoặc nghe thấy những thứ không có.
• Đảo lộn ngày đêm.
• Thay đổi tính cách rõ rệt.

Mục thứ tư đáng chú ý: dạng lơ mơ và ít nói dễ bị bỏ qua hơn dạng kích động, dù cả hai đều cần được đánh giá.

Các nguyên nhân thường gặp

• Nhiễm trùng, nhất là đường tiết niệu và hô hấp.
• Mất nước.
• Tác dụng của thuốc hoặc thay đổi thuốc.
• Đau không được kiểm soát.
• Táo bón hoặc bí tiểu.
• Thiếu ngủ.
• Rối loạn điện giải.

Điểm chung của cả danh sách là phần lớn xử lý được, và đó là lý do việc tìm nguyên nhân quan trọng hơn việc chấp nhận.

Vì sao nhiễm trùng gây lú lẫn

• Ở người lớn tuổi, lú lẫn có thể là dấu hiệu đầu tiên.
• Đôi khi không sốt và không có triệu chứng rõ khác.
• Nhiễm trùng tiết niệu là nguyên nhân rất thường gặp.
• Cần xét nghiệm để xác định.
• Điều trị thường cải thiện nhanh.

Mục thứ hai là điều quan trọng nhất trong bài: không sốt không có nghĩa là không nhiễm trùng ở nhóm tuổi này.

Những việc cần làm khi thấy lú lẫn

• Báo ngay cho bác sĩ.
• Ghi lại thời điểm bắt đầu.
• Ghi lại các thay đổi cụ thể.
• Đo nhiệt độ.
• Kiểm tra có ăn uống được không.
• Kiểm tra có đi tiểu và đại tiện được không.
• Mang theo danh sách thuốc khi đi khám.

Hai mục kiểm tra ở cuối thường phát hiện được nguyên nhân ngay, vì bí tiểu và táo bón đều gây lú lẫn ở người lớn tuổi.

Hỗ trợ tại nhà

• Giữ nhịp ngày đêm rõ ràng.
• Mở rèm ban ngày, tối đèn ban đêm.
• Để đồng hồ và lịch trong tầm nhìn.
• Nhắc nhẹ nhàng về thời gian và địa điểm.
• Giữ môi trường quen thuộc.
• Hạn chế người lạ và tiếng ồn.

Mục thứ ba là biện pháp đơn giản có tác dụng thật, vì mất định hướng về thời gian là biểu hiện phổ biến.

Về kính và máy trợ thính

• Bảo đảm luôn được dùng.
• Không nghe và không nhìn rõ làm lú lẫn nặng hơn.
• Kiểm tra pin máy trợ thính.
• Kính sạch và đúng độ.
• Là can thiệp đơn giản và hiệu quả.

Đây là một trong những biện pháp bị bỏ quên nhiều nhất và lại nằm trong số hiệu quả nhất.

Cách giao tiếp

• Nói chậm và rõ.
• Câu ngắn, một ý một lúc.
• Giữ giọng bình tĩnh.
• Không tranh cãi về những điều họ tin là thật.
• Chuyển hướng sự chú ý thay vì phản bác.
• Nhắc mình là ai nếu cần.

Mục thứ tư và thứ năm là kỹ thuật hiệu quả nhất: tranh cãi làm tăng kích động mà không thay đổi được gì.

Giữ an toàn

• Dọn lối đi và vật nguy hiểm.
• Đủ ánh sáng ban đêm.
• Cất thuốc và vật sắc nhọn.
• Chú ý bếp và cửa ra ngoài.
• Có người ở cạnh khi cần.
• Nguy cơ ngã tăng cao trong giai đoạn này.

Mục cuối là lý do phải đặc biệt chú ý phòng ngã khi có lú lẫn, vì hai vấn đề này cộng hưởng với nhau.

Vai trò của người thân

• Có người quen ở cạnh giúp rất nhiều.
• Mang đồ vật quen thuộc.
• Ảnh gia đình.
• Nói chuyện về những chuyện quen thuộc.
• Sự có mặt quan trọng hơn lời nói.

Mục cuối đáng nhớ với người thân đang bối rối không biết nói gì: chỉ cần ở đó đã có tác dụng.

Về thời gian hồi phục

• Nhiều trường hợp cải thiện khi nguyên nhân được xử lý.
• Nhưng có thể mất nhiều ngày tới nhiều tuần.
• Đôi khi không trở lại hoàn toàn như trước.
• Cần kiên nhẫn.
• Theo dõi và báo nếu không cải thiện.

Mục thứ hai giúp gia đình không hoảng khi thấy chưa khá lên ngay sau khi bắt đầu điều trị nguyên nhân.

Phòng ngừa

• Vận động sớm.
• Uống đủ nước.
• Ăn đủ.
• Giữ nhịp ngày đêm.
• Rà soát thuốc.
• Kiểm soát đau tốt.
• Duy trì kính và máy trợ thính.

Bảy việc này là nội dung chính của các chương trình phòng ngừa lú lẫn và đều làm được tại nhà.

Câu hỏi thường gặp