Ở người lớn tuổi, việc ăn kém vài ngày đã đủ gây hậu quả đo được. Điều đáng chú ý là các rào cản thường không phải chuyện khẩu vị mà là những vấn đề cụ thể có thể xử lý được.
Vì sao dễ ăn kém hơn
- Cảm giác đói giảm theo tuổi.
- Vị giác và khứu giác kém đi.
- Vấn đề răng miệng.
- Khó nuốt.
- Tác dụng của nhiều loại thuốc.
- Ít vận động nên ít đói.
- Khó khăn khi tự chuẩn bị bữa ăn.
Mục cuối hay bị bỏ qua nhưng rất thực tế: người sống một mình và còn yếu thường ăn kém đơn giản vì không nấu nổi.
Hậu quả ở nhóm tuổi này
- Mất cơ nhanh.
- Vết thương lành chậm.
- Dễ nhiễm trùng hơn.
- Yếu và dễ ngã.
- Hồi phục kéo dài.
- Dễ phải nhập viện lại.
Chuỗi hậu quả này bắt đầu sớm hơn nhiều so với ở người trẻ, nên ngưỡng can thiệp cũng nên thấp hơn.
Về răng miệng
- Răng đau hoặc lung lay.
- Răng giả không vừa.
- Khô miệng.
- Đau hoặc loét miệng.
- Kiểm tra miệng nếu ăn kém.
- Khám nha khoa nếu cần.
Mục thứ hai là nguyên nhân rất thường gặp và dễ bỏ sót, vì sau khi sụt cân thì răng giả có thể không còn vừa.
Về khó nuốt
- Ho hoặc sặc khi ăn uống.
- Cảm giác vướng ở cổ.
- Ăn rất lâu.
- Tránh một số loại thức ăn.
- Giọng khàn sau khi ăn.
- Cần được đánh giá vì có nguy cơ sặc vào phổi.
Mục cuối là lý do nhóm dấu hiệu này cần được báo chứ không chỉ điều chỉnh món ăn tại nhà.
Về khô miệng
- Rất thường gặp, nhất là khi dùng nhiều thuốc.
- Làm khó nhai và khó nuốt.
- Làm giảm cảm giác ngon.
- Uống nước từng ngụm trong bữa.
- Chọn món ẩm, có nước sốt hoặc canh.
- Vệ sinh răng miệng đều đặn.
Mục thứ năm là điều chỉnh đơn giản thường cải thiện ngay lượng ăn được.
Ưu tiên khi ăn được ít
- Đạm trong mỗi bữa.
- Món đậm đặc năng lượng.
- Thêm sữa hoặc trứng vào cháo và súp.
- Thêm dầu hoặc bơ vào món ăn.
- Không uống no nước ngay trước bữa.
- Bữa phụ có đạm.
Mục thứ năm là sai lầm phổ biến khi người nhà nhắc uống nước ngay trước giờ ăn.
Các món dễ ăn
- Cháo có thịt hoặc cá xay.
- Súp đặc.
- Trứng hấp hoặc luộc mềm.
- Đậu hũ mềm.
- Sữa chua và phô mai.
- Sinh tố có thêm sữa.
- Cá hấp mềm.
Điểm chung là mềm, ẩm và vẫn có đạm, vì các món mềm thuần tinh bột không giải quyết được vấn đề chính.
Bố trí bữa ăn
- Nhiều bữa nhỏ trong ngày.
- Ăn nhiều nhất vào lúc khoẻ nhất.
- Đĩa nhỏ trông đỡ áp lực.
- Ngồi thẳng khi ăn.
- Không vội.
- Ăn cùng người khác nếu được.
Mục cuối có tác dụng thật: người ăn một mình thường ăn ít hơn, và bữa ăn chung cải thiện cả lượng ăn lẫn tinh thần.
Uống đủ nước
- Cảm giác khát giảm theo tuổi.
- Không dựa vào cảm giác khát.
- Để nước trong tầm với ở nhiều chỗ.
- Nhắc uống đều đặn.
- Theo dõi màu nước tiểu.
- Tính cả canh và súp.
Mục đầu tiên là lý do người lớn tuổi có thể thiếu nước nặng mà không hề thấy khát.
Khi người bệnh không tự nấu được
- Sắp xếp người nấu giúp.
- Nấu sẵn và chia khẩu phần.
- Để trong hộp dễ hâm.
- Cân nhắc dịch vụ giao bữa ăn nếu có.
- Kiểm tra thực tế xem có ăn không.
Mục cuối cần thiết vì việc để sẵn đồ ăn không đồng nghĩa với việc nó được ăn.
Về việc ép ăn
- Thường phản tác dụng.
- Tạo căng thẳng trong bữa.
- Làm người bệnh tránh né.
- Thay bằng chuẩn bị sẵn và mời nhẹ nhàng.
- Hỏi xem muốn ăn gì.
- Ăn ít còn hơn không ăn.
Mục thứ năm thường hiệu quả hơn mọi lời thuyết phục, vì nó trả lại cho người bệnh một lựa chọn.
Theo dõi những gì
- Cân nặng hằng tuần.
- Lượng ăn thực tế trong ngày.
- Lượng nước uống.
- Có ho sặc khi ăn không.
- Tình trạng răng miệng.
- Sức và khả năng đi lại.
Mục thứ hai nên là quan sát thực tế chứ không dựa vào lời kể, vì nhiều người nói mình ăn được trong khi thực tế ăn rất ít.
Khi nào cần báo bác sĩ
- Sụt cân.
- Không ăn uống được gì nhiều ngày.
- Ho sặc khi ăn uống.
- Đau miệng hoặc khó nuốt.
- Dấu hiệu mất nước.
- Yếu tăng lên rõ rệt.
Mục thứ ba cần được báo sớm vì nguy cơ sặc vào phổi ở nhóm tuổi này có hậu quả nặng.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
- Khi sụt cân kéo dài.
- Khi có khó nuốt.
- Khi có bệnh nền cần chế độ riêng.
- Khi các điều chỉnh tại nhà không đủ.
- Hỏi bác sĩ về chuyên viên dinh dưỡng.
Mục cuối là nguồn hỗ trợ mà nhiều gia đình không biết là có thể được giới thiệu tới.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người lớn tuổi dễ ăn kém khi hồi phục?
Vì cảm giác đói và vị giác vốn đã giảm theo tuổi, cộng thêm vấn đề răng miệng, khó nuốt, tác dụng thuốc, ít vận động và đôi khi khó khăn trong việc tự chuẩn bị bữa ăn.
Hậu quả của việc ăn kém ở nhóm này là gì?
Mất cơ nhanh, vết thương lành chậm, dễ nhiễm trùng, yếu và dễ ngã hơn, và hồi phục kéo dài. Chỉ vài ngày ăn kém đã đủ gây hậu quả đo được.
Nên ưu tiên điều gì khi người bệnh ăn rất ít?
Nên ưu tiên đạm và năng lượng trong mỗi miếng ăn, chia thành nhiều bữa nhỏ, và bảo đảm đủ nước. Ăn một chút thường xuyên tốt hơn cố ăn nhiều một lúc.
Khi nào cần báo bác sĩ?
Khi sụt cân, khi không ăn uống được gì nhiều ngày, khi ho sặc khi ăn uống, khi đau miệng hoặc khó nuốt, và khi có dấu hiệu mất nước.