Quản lý nhiều thuốc ở người lớn tuổi

Sau một đợt nằm viện, danh sách thuốc thường dài thêm. Với người lớn tuổi vốn đã dùng nhiều thuốc cho các bệnh nền, việc rà soát lại toàn bộ là một trong những việc có giá trị nhất mà gia đình làm được.

Vì sao đây là vấn đề riêng ở nhóm tuổi này

• Thường dùng nhiều thuốc cùng lúc.
• Càng nhiều thì khả năng tương tác càng cao.
• Cơ thể xử lý thuốc chậm hơn theo tuổi.
• Dễ gặp tác dụng không mong muốn hơn.
• Tác dụng dễ bị nhầm là biểu hiện của tuổi già.
• Khám ở nhiều nơi nên không ai nhìn toàn cục.

Mục thứ năm là vấn đề nghiêm trọng nhất: một tác dụng phụ bị quy cho tuổi tác sẽ không bao giờ được xử lý.

Rà soát toàn bộ sau khi ra viện

• Gom tất cả thuốc đang có.
• Gồm cả thuốc từ các chuyên khoa khác.
• Gồm cả thực phẩm bổ sung và thuốc thảo dược.
• Mang tới bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Hỏi thuốc nào còn cần.
• Bỏ những gì không còn dùng.

Mục thứ hai quan trọng vì mỗi chuyên khoa thường chỉ biết phần thuốc mình kê.

Những câu cần hỏi khi rà soát

• Thuốc này dùng để làm gì.
• Còn cần thiết không.
• Dùng tới khi nào.
• Có thuốc nào trùng tác dụng không.
• Có tương tác nào cần chú ý không.
• Thuốc nào có thể gây chóng mặt hoặc buồn ngủ.

Câu thứ hai là câu ít được hỏi nhất và lại có giá trị nhất, vì một số thuốc được kê cho tình huống tạm thời rồi tiếp tục mãi.

Lập bảng thuốc

• Một bảng duy nhất cho tất cả.
• Tên thuốc và tên hoạt chất.
• Liều và giờ uống.
• Trước hay sau ăn.
• Mục đích của từng thuốc.
• Bác sĩ nào kê.
• Dán ở nơi dễ thấy.

Mục thứ hai là chi tiết quan trọng để phát hiện trùng lặp, vì cùng hoạt chất có thể mang hai tên khác nhau.

Dùng hộp chia thuốc

• Chia theo ngày và theo buổi.
• Biến việc nhớ thành việc nhìn.
• Dễ phát hiện nếu quên liều.
• Người nhà kiểm tra được.
• Chuẩn bị cho cả tuần một lần.
• Đặc biệt hữu ích khi có nhiều loại.

Mục thứ ba là lợi ích ít được nói tới: một ô còn thuốc vào cuối ngày cho biết ngay là đã quên.

Các tác dụng hay bị quy cho tuổi già

• Chóng mặt.
• Lú lẫn hoặc hay quên.
• Mệt mỏi.
• Chán ăn.
• Táo bón.
• Ngã.
• Buồn ngủ ban ngày.

Mỗi triệu chứng trong danh sách này đều có thể là tác dụng của thuốc, nên nên nêu với bác sĩ trước khi kết luận là do tuổi.

Thuốc và nguy cơ ngã

• Một số thuốc làm hạ huyết áp khi đứng dậy.
• Một số gây buồn ngủ hoặc chậm phản xạ.
• Dùng nhiều thuốc làm tăng nguy cơ.
• Rà soát đặc biệt sau một lần ngã.
• Đôi khi điều chỉnh được.
• Không tự ngừng.

Mục thứ tư nên thành quy tắc: mỗi lần ngã là một lý do đủ để rà soát lại toàn bộ danh sách thuốc.

Khi được kê thuốc mới

• Đưa bảng thuốc hiện tại.
• Hỏi về tương tác.
• Hỏi tác dụng cần chú ý.
• Hỏi dùng trong bao lâu.
• Cập nhật bảng thuốc ngay.
• Theo dõi trong những ngày đầu.

Mục đầu tiên là thói quen đáng có ở mọi lần khám, kể cả khi đi khám vì một lý do không liên quan.

Không tự ngừng thuốc

• Kể cả khi thấy khoẻ.
• Kể cả khi nghi có tác dụng phụ.
• Một số thuốc ngừng đột ngột gây nguy hiểm.
• Báo cho bác sĩ thay vì tự quyết.
• Có thể điều chỉnh hoặc đổi thuốc.

Mục thứ ba đúng với một số nhóm thuốc và là lý do việc ngừng nào cũng nên qua bác sĩ.

Về thực phẩm bổ sung và thuốc thảo dược

• Cũng có tác dụng thật lên cơ thể.
• Cũng có thể tương tác.
• Kể đủ cho bác sĩ.
• Không phải cứ tự nhiên là an toàn.
• Người thân hay giới thiệu nhưng nên hỏi trước.

Mục thứ ba hay bị bỏ qua vì nhiều người không coi những thứ này là thuốc nên không kể.

Vai trò của người chăm sóc

• Cùng nắm bảng thuốc.
• Chuẩn bị hộp chia thuốc.
• Theo dõi việc uống.
• Quan sát tác dụng không mong muốn.
• Đi cùng khi khám để nắm thay đổi.
• Nhưng không tự điều chỉnh.

Mục thứ năm giúp tránh tình trạng người bệnh về nhà mà không ai nhớ rõ bác sĩ đã dặn đổi gì.

Bảo quản và an toàn

• Để nơi khô ráo, tránh nhà tắm.
• Xa tầm tay trẻ em.
• Bỏ thuốc hết hạn.
• Bỏ các hộp không còn dùng.
• Không dùng chung thuốc với người khác.
• Kiểm tra định kỳ tủ thuốc.

Mục thứ tư là việc an toàn nên làm ngay sau mỗi lần rà soát, vì hộp cũ còn trong nhà là nguồn của việc uống nhầm.

Rà soát định kỳ

• Sau mỗi lần nằm viện.
• Ở mỗi lần tái khám.
• Khi có triệu chứng mới.
• Sau một lần ngã.
• Ít nhất mỗi năm một lần.

Việc rà soát định kỳ thường dẫn tới việc bỏ bớt được một vài thuốc không còn cần, và điều đó tự nó đã giảm nguy cơ.

Câu hỏi thường gặp