Vai trò và giới hạn của người chăm sóc

Trong mọi kế hoạch hồi phục, người chăm sóc là nhân vật ít được nhắc tới nhất dù họ làm phần lớn công việc. Có một điều cần được nói rõ ngay từ đầu: người chăm sóc kiệt sức thì không giúp được ai.

Nguyên tắc hỗ trợ chứ không làm thay

• Làm thay quá nhiều khiến mất khả năng nhanh hơn.
• Cho thêm thời gian thay vì làm hộ.
• Giúp ở phần thực sự không làm được.
• Khuyến khích tự làm những việc trong khả năng.
• Kiên nhẫn khi họ làm chậm.
• Mục tiêu là giữ tự lập.

Mục thứ năm là phần khó nhất, vì nhìn người thân loay hoay mà không ra tay giúp đi ngược lại bản năng.

Những việc người chăm sóc thường làm

• Chuẩn bị bữa ăn.
• Quản lý thuốc.
• Đưa đi khám.
• Hỗ trợ vệ sinh cá nhân.
• Hỗ trợ đi lại.
• Theo dõi và ghi chép.
• Giữ liên lạc với y tế.

Danh sách này thường thuộc về một người duy nhất, và đó là lý do việc chia sẻ trở nên cần thiết.

Theo dõi và ghi chép

• Cân nặng hằng tuần.
• Lượng ăn và uống.
• Mức đi lại được.
• Tình trạng tỉnh táo.
• Các thay đổi mới.
• Mang theo khi đi khám.

Người chăm sóc là người duy nhất quan sát được những thay đổi diễn ra từ từ mà bác sĩ không thấy trong buổi khám ngắn.

Đi khám cùng

• Nghe trực tiếp các hướng dẫn.
• Ghi lại những gì được dặn.
• Hỏi những câu người bệnh quên.
• Nắm được thay đổi về thuốc.
• Nhưng để người bệnh tự trả lời trước.

Mục cuối là ranh giới cần giữ: trả lời thay làm người bệnh mất tiếng nói trong việc chăm sóc chính mình.

Chia sẻ gánh nặng

• Lập danh sách việc cụ thể.
• Phân cho nhiều người.
• Nhận giúp đỡ khi được đề nghị.
• Sắp xếp thay phiên từ đầu.
• Không chờ tới khi kiệt sức mới nhờ.
• Tìm hiểu dịch vụ hỗ trợ tại nhà nếu có.

Mục đầu tiên làm việc nhờ vả dễ hơn nhiều, vì người khác dễ nhận một việc cụ thể hơn là một lời nhờ chung.

Dấu hiệu kiệt sức

• Mệt mỏi kéo dài.
• Mất ngủ.
• Dễ cáu.
• Bỏ bê sức khoẻ của chính mình.
• Cảm giác bực bội rồi thấy có lỗi.
• Mất hứng thú với mọi thứ.
• Thấy cô đơn.

Mục thứ năm là trải nghiệm rất phổ biến và ít ai nói ra, nhưng nó là dấu hiệu rõ rằng gánh nặng đã quá mức.

Tự chăm sóc mình

• Ngủ đủ.
• Ăn đủ.
• Giữ các lần khám của chính mình.
• Duy trì một vài hoạt động riêng.
• Ra ngoài và gặp người khác.
• Nói ra khi thấy quá sức.

Mục thứ ba hay bị hoãn nhất, và nhiều người chăm sóc phát hiện bệnh của chính mình muộn vì lý do này.

Không phải sự ích kỷ

• Việc chăm sóc thường kéo dài.
• Cần duy trì được lâu dài.
• Kiệt sức làm gián đoạn việc chăm sóc.
• Giữ sức là điều kiện để tiếp tục.
• Không cần thấy có lỗi khi nghỉ.

Mục cuối cần được nói ra vì cảm giác có lỗi là thứ ngăn phần lớn người chăm sóc nhận sự giúp đỡ.

Về mặt cảm xúc

• Thấy bực bội đôi lúc là bình thường.
• Thấy buồn khi người thân yếu đi.
• Thấy lo về tương lai.
• Đôi khi thấy mất người thân như trước đây.
• Những cảm xúc này chính đáng.
• Nói với ai đó hoặc tìm hỗ trợ.

Mục thứ tư là trải nghiệm ít được nói tới nhưng rất thật, nhất là khi người thân thay đổi về tính cách hoặc nhận thức.

Giữ mối quan hệ

• Không để việc chăm sóc thay thế hoàn toàn quan hệ.
• Dành thời gian nói chuyện bình thường.
• Cùng làm việc gì đó vui.
• Tôn trọng sự riêng tư của người bệnh.
• Hỏi ý kiến họ về những quyết định.

Mục cuối giữ được phẩm giá cho người bệnh và thường cải thiện cả sự hợp tác trong việc chăm sóc.

Các nguồn hỗ trợ

• Dịch vụ chăm sóc tại nhà nếu có.
• Phục hồi chức năng.
• Chuyên viên dinh dưỡng.
• Nhóm hỗ trợ cho người chăm sóc.
• Hỗ trợ tâm lý.
• Hỏi bác sĩ về những gì sẵn có.

Mục cuối đáng làm ngay ở lần tái khám tới, vì nhiều nguồn hỗ trợ tồn tại mà gia đình không biết để hỏi.

Khi việc chăm sóc kéo dài

• Đánh giá lại định kỳ.
• Xem nhu cầu đã thay đổi chưa.
• Xem phân công còn hợp lý không.
• Bàn lại với cả gia đình.
• Cân nhắc các phương án dài hạn.
• Không ngại nói rằng mình cần thêm hỗ trợ.

Mục cuối là điều quan trọng nhất trong cả bài: nói sớm dễ hơn nhiều so với nói khi đã không chịu đựng nổi.

Câu hỏi thường gặp