Khi đau làm mất ngủ

Đau và mất ngủ tạo thành một vòng khép kín: đau làm khó ngủ, thiếu ngủ làm giảm khả năng chịu đau, và đau lại nặng hơn vào đêm sau. Cắt được vòng này thường cải thiện cả hai cùng lúc.

Vì sao đau nặng hơn về đêm

• Không còn việc gì phân tán sự chú ý.
• Nằm lâu một tư thế.
• Thuốc giảm đau có thể hết tác dụng lúc gần sáng.
• Thiếu ngủ làm giảm khả năng chịu đau.
• Yên tĩnh làm cảm giác rõ hơn.

Mục thứ ba là nguyên nhân cụ thể có thể điều chỉnh được, nên nó đáng được nêu riêng thay vì chỉ nói chung là đau.

Về thời điểm dùng thuốc

• Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về sắp xếp phù hợp.
• Không tự điều chỉnh giờ hay liều.
• Đôi khi chỉ cần đổi thời điểm trong khuôn khổ được phép.
• Dùng đều đặn thường tốt hơn chờ tới khi đau mới dùng.
• Ghi lại giờ uống và giờ đau để bàn với bác sĩ.

Mục thứ tư là nguyên tắc chung trong kiểm soát đau và nên được hỏi rõ cho trường hợp cụ thể của mình.

Tư thế nằm

• Tìm tư thế không tì đè lên vùng đau.
• Dùng gối kê đỡ đúng chỗ.
• Gối giữa hai chân khi nằm nghiêng.
• Gối dưới gối chân khi nằm ngửa.
• Kê cao nửa người nếu được dặn.
• Hỏi hướng dẫn cụ thể cho loại mổ của mình.

Việc bố trí gối đúng cách thường mang lại cải thiện ngay trong đêm đầu tiên thử.

Đổi tư thế trong đêm

• Nằm lâu một tư thế làm cứng và đau hơn.
• Đổi tư thế theo kỹ thuật đã được hướng dẫn.
• Chuẩn bị gối sẵn để đổi nhanh.
• Không xoay người đột ngột.
• Dùng tay chống đỡ khi đổi.

Mục thứ ba giảm thời gian tỉnh táo khi phải đổi tư thế giữa đêm, và điều đó giúp ngủ lại dễ hơn.

Các biện pháp không dùng thuốc

• Chườm ấm hoặc mát theo hướng dẫn.
• Không chườm trực tiếp lên vết mổ nếu chưa được phép.
• Kỹ thuật thở chậm.
• Thư giãn cơ từng nhóm.
• Nghe âm thanh nhẹ nhàng.
• Hướng sự chú ý ra khỏi cơn đau.

Mục thứ hai là lưu ý an toàn quan trọng, vì vùng mất cảm giác quanh vết mổ dễ bị bỏng mà không biết.

Chuẩn bị trước khi đi ngủ

• Uống thuốc theo đúng lịch nếu có.
• Bố trí gối sẵn sàng.
• Đi vệ sinh trước khi nằm.
• Để nước và thuốc trong tầm với.
• Đèn ngủ và điện thoại trong tầm với.
• Phòng mát và tối.

Mục thứ tư giảm số lần phải ra khỏi giường trong đêm, mỗi lần như vậy đều làm gián đoạn giấc ngủ.

Khi thức giấc vì đau

• Không nhìn đồng hồ.
• Đổi tư thế trước.
• Dùng thuốc nếu tới giờ được phép.
• Thở chậm và sâu.
• Không cầm điện thoại.
• Ra khỏi giường nếu không ngủ lại được sau một lúc.

Thứ tự này đi từ biện pháp đơn giản nhất, và nhiều lần chỉ cần đổi tư thế là đủ.

Ghi nhật ký đau và ngủ

• Giờ uống thuốc.
• Giờ thức giấc và lý do.
• Mức đau theo thang tự đặt.
• Những gì đã làm và kết quả.
• Tổng thời gian ngủ ước lượng.
• Mang theo khi tái khám.

Bản ghi này thường làm lộ ra quy luật, chẳng hạn luôn thức dậy vào một giờ nhất định, và quy luật đó có thể xử lý được.

Khi nào cần báo bác sĩ

• Đau làm mất ngủ nhiều đêm liên tiếp.
• Thuốc được kê không đủ.
• Đau tăng lên thay vì giảm.
• Thức dậy vì đau vào cùng một giờ mỗi đêm.
• Đau ở vị trí mới.
• Kèm sốt hoặc dấu hiệu bất thường khác.

Mục thứ tư là thông tin rất hữu ích cho bác sĩ vì nó gợi ý vấn đề về thời điểm tác dụng của thuốc.

Về nỗi lo phụ thuộc thuốc

• Là lo ngại rất phổ biến.
• Dẫn tới việc chịu đựng không cần thiết.
• Đau không kiểm soát làm hồi phục chậm hơn.
• Nói thẳng lo ngại này với bác sĩ.
• Có kế hoạch giảm dần khi phù hợp.

Mục thứ ba đáng được cân nhắc: chịu đựng đau không phải lựa chọn an toàn hơn mà chỉ là lựa chọn khác với cái giá riêng.

Giảm thuốc khi đau đã giảm

• Theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Giảm dần chứ không dừng đột ngột.
• Thường giảm liều ban ngày trước.
• Giữ liều buổi tối lâu hơn nếu cần.
• Báo nếu đau quay lại khi giảm.

Mục thứ ba và thứ tư phản ánh thực tế rằng đau ban đêm thường là thứ cuối cùng cải thiện.

Khi đau đã ổn mà vẫn mất ngủ

• Xảy ra khá thường gặp.
• Thói quen mất ngủ có thể tự duy trì.
• Cần xử lý riêng bằng các biện pháp về giấc ngủ.
• Không cần thêm thuốc giảm đau.
• Nêu với bác sĩ để phân biệt.

Mục thứ hai là hiện tượng đã được ghi nhận rõ: cơ chế duy trì mất ngủ khác với nguyên nhân khởi phát nó.

Câu hỏi thường gặp