Nhận biết nhiễm trùng vết mổ

Nhiễm trùng vết mổ có một đặc điểm về thời gian đáng chú ý: nó thường xuất hiện sau vài ngày, tức là đúng lúc người bệnh đã về nhà và không còn ai kiểm tra hằng ngày. Việc tự theo dõi vì thế trở thành phần quan trọng nhất.

Phân biệt bình thường và bất thường

• Đỏ nhẹ dọc mép là bình thường.
• Đỏ lan rộng ra ngoài thì không.
• Sưng nề vừa phải giảm dần là bình thường.
• Sưng tăng lên thì không.
• Đau giảm dần là bình thường.
• Đau tăng sau khi đã giảm thì không.

Ba cặp so sánh này bao trùm phần lớn tình huống và dễ áp dụng hơn nhiều so với việc cố nhớ một danh sách dài.

Các dấu hiệu gợi ý nhiễm trùng

• Đỏ lan rộng ra ngoài mép.
• Sưng và nóng tăng.
• Đau tăng lên.
• Chảy dịch đục, vàng hoặc xanh.
• Dịch có mùi.
• Mép vết mổ hở ra.
• Sốt.

Không cần có đủ mọi dấu hiệu mới báo; một dấu hiệu rõ rệt đã là lý do đủ để liên hệ.

Về sốt

• Là dấu hiệu toàn thân quan trọng nhất.
• Luôn cần được báo sau phẫu thuật.
• Đo nhiệt độ thay vì ước lượng bằng tay.
• Ghi lại các lần đo.
• Có sẵn nhiệt kế ở nhà.
• Có thể xuất hiện trước các dấu hiệu tại chỗ.

Mục cuối là lý do sốt được coi trọng tới vậy: đôi khi nó là dấu hiệu đầu tiên trước khi vết mổ có biểu hiện rõ.

Về dịch tiết

• Dịch trong hoặc hồng nhạt trong những ngày đầu là bình thường.
• Lượng ít và giảm dần.
• Dịch đục, vàng hoặc xanh là bất thường.
• Dịch có mùi là bất thường.
• Lượng tăng lên là bất thường.
• Chụp ảnh để mô tả chính xác.

Màu và mùi là hai đặc điểm phân biệt rõ nhất, và chúng nên được mô tả cụ thể khi liên hệ.

Khi mép vết mổ hở

• Cần được khám.
• Không tự băng kín rồi bỏ qua.
• Không tự dùng gì để dán lại.
• Che bằng gạc sạch trong lúc chờ.
• Hạn chế cử động vùng đó.
• Liên hệ ngay nếu hở rộng.

Mép hở có thể do nhiễm trùng hoặc do căng kéo, và cả hai đều cần được đánh giá chứ không tự xử lý.

Những việc cần làm khi nghi ngờ

• Đo nhiệt độ.
• Chụp ảnh vết mổ.
• Ghi lại thời điểm bắt đầu thay đổi.
• Ghi lại các triệu chứng kèm theo.
• Liên hệ ngay với cơ sở y tế.
• Không bôi hay đắp gì thêm trong lúc chờ.

Mục cuối quan trọng vì việc bôi thêm thứ gì đó làm thay đổi hình ảnh vết mổ và gây khó cho việc đánh giá.

Vì sao không tự dùng kháng sinh

• Cần được bác sĩ khám và quyết định.
• Đôi khi cần lấy mẫu xác định.
• Không phải trường hợp nào cũng cần kháng sinh.
• Dùng sai loại không hiệu quả.
• Tự dùng làm chẩn đoán sau đó khó hơn.
• Không dùng đơn thuốc cũ hay của người khác.

Mục thứ ba đáng biết: một số trường hợp cần xử lý tại chỗ chứ không phải dùng thuốc toàn thân.

Những gì diễn ra khi đi khám

• Bác sĩ khám vết mổ.
• Có thể lấy mẫu dịch.
• Có thể làm xét nghiệm máu.
• Có thể cần xử lý tại chỗ.
• Có thể kê kháng sinh.
• Hướng dẫn chăm sóc điều chỉnh lại.

Việc đi khám sớm thường dẫn tới xử lý đơn giản hơn nhiều so với khi để nhiễm trùng lan rộng.

Phòng ngừa

• Rửa tay trước khi chạm vết mổ.
• Giữ vết mổ sạch và khô theo hướng dẫn.
• Không tự bôi đắp gì.
• Ăn đủ đạm.
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu có đái tháo đường.
• Không hút thuốc.
• Không để vết mổ bị cọ xát hay căng kéo.

Mục thứ năm có tác động lớn hơn nhiều người nghĩ, vì đường huyết cao làm tăng rõ nguy cơ nhiễm trùng vết mổ.

Ai có nguy cơ cao hơn

• Người có đái tháo đường.
• Người hút thuốc.
• Người thừa cân nhiều.
• Người suy dinh dưỡng.
• Người dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Người cao tuổi.

Với các nhóm này, việc theo dõi nên sát hơn và ngưỡng liên hệ nên thấp hơn.

Theo dõi hằng ngày

• Nhìn vết mổ mỗi ngày cùng thời điểm.
• Đủ ánh sáng.
• Chụp ảnh để so sánh.
• Đo nhiệt độ nếu thấy khác thường.
• Ghi lại mọi thay đổi.

Thói quen này chỉ mất một phút mỗi ngày và là cách duy nhất phát hiện sớm một thay đổi diễn ra từ từ.

Khi nào cần tới ngay

• Sốt cao.
• Đỏ lan nhanh.
• Đau dữ dội.
• Chảy mủ nhiều.
• Mép vết mổ hở rộng.
• Kèm lơ mơ hoặc mệt lả.

Mục cuối gợi ý nhiễm trùng đã ảnh hưởng toàn thân và cần được xử trí ngay chứ không đặt lịch khám thường.

Câu hỏi thường gặp